STAR WARS TUSSEN MYTHE EN EVANGELIE

“Het uiteindelijke idee was om een verhaal over redding te creëren, om te laten zien hoe de schurk eigenlijk de held is.” – George Lucas, in een interview naar aanleiding van AFI Life Achievement Award.

Het doel van het volgende video-essay is om het verschil op het spoor te komen tussen de manier waarop Joseph Campbell mythen begrijpt en de manier waarop René Girard dat doet. Het wil ook hun verschillend begrip van het Evangelie aan het licht brengen.

Joseph Campbell (1904-1987) wordt onder andere geïnspireerd door Carl Gustav Jung (1875-1961). Hij begrijpt het Evangelie als het zoveelste voorbeeld van de mythe. Volgens hem gaan mythen in essentie over een stervende en opnieuw tot leven komende ‘monsterlijke held-god’, wiens noodzakelijke en onvermijdelijke gewelddadige opoffering een altijd voorlopige vrede en orde schept. Bovendien gelooft Joseph Campbell dat dergelijke heldenmythes een onontkoombare dynamiek illustreren die aan het werk is in het menselijk leven en de cultuur, zowel op individueel als op collectief niveau.

René Girard (1923-2015), aan de andere kant, begrijpt het Evangelie als een radicale kritiek op de gewelddadige offercyclus die wordt gerechtvaardigd door traditionele heldenmythen. Het Evangelie neemt de universele mythologische structuur over en ontmaskert haar afhankelijkheid van het leugenachtige zondebokmechanisme van binnenuit. In tegenstelling tot Joseph Campbell laat René Girard zien hoe het Evangelie het idee ondermijnt dat geweld een onvermijdelijke ‘transcendente’ kracht is die de menselijke cultuur beheerst. Het Evangelie laat zien dat geweld menselijk is, niet goddelijk.

De manier waarop het volgende video-essay de gelijkenissen en verschillen tussen Joseph Campbell en René Girard belicht, is door de eerste zes episodes van de Star Wars-filmsaga te analyseren. Zoals bekend werd George Lucas, de bedenker van Star Wars, sterk geïnspireerd door het werk van Joseph Campbell bij de creatie van Star Wars. Campbell zou uiteindelijk zelfs de persoonlijke mentor van George Lucas worden.

Star Wars, begrepen als een ‘mythologische tragedie’, draait om de overeenkomsten en radicale verschillen tussen Mythe en Evangelie, tussen het Offer van de Mythologische Held en het Offer van Christus.

Joseph Campbell en René Girard blijken allebei onmisbare, briljante gidsen te zijn om ‘de magie van de mythe’ bloot te leggen.

Bekijk de onderstaande video (of klik hier om een ​​pdf van de video te bekijken):

 

Star Wars

Tot besluit volgen enkele fragmenten uit interviews met George Lucas over de ideeën die de achtergrond vormen voor de Star Wars saga:

Uit een interview met Ty Burr voor The Boston Globe (25 October 2005):

GEORGE LUCAS: There’s absolutely no conflict between Darwinism and God’s design for the universe – if you believe that it’s God’s design. The problem for me is that I see a very big difference between the Bible and God. And the problem they’re getting into now is that they’re trying to understand intelligent design through the Bible, not through God. Our job is to find all the “intelligent design,” and figure out how He did everything, and I think that’s consistent with science.

All we’re doing in our own fumbly, bumbly, human way with our inadequate little brains is trying to figure out what He did. And once we figure it out, we say “Ooh, that’s great!” And then we just continue on. Will we ever figure out everything? I don’t know. There’ll always be that faith there that there’s something more to figure out.

TY BURR: When you’re in there creating the nitty-gritty of the “Star Wars” universe, figuring out how an inhabitant of a given planet might evolve a given way, do you feel like you’re playing god?

GL: Well, I started out in anthropology, so to me how society works, how people put themselves together and make things work, has always been a big interest. Which is where mythology comes from, where religion comes from, where social structure comes from. Why are these things created? Now we’re getting into more of the social sciences side of the things, but the biological side is starting to float into that. I’m looking forward to the evolution of neuro-anthropology, because I want to see our genes affect how we build our social systems, how we develop our belief systems in terms of our social beliefs and cultural beliefs. We’re at an exciting time.

TB: What’s neuro-anthropology? I’m not familiar with the term.

GL: It doesn’t exist. [laughs] It’s sort of an extension of neuropsychology, which does exist. But the next step is neuro-anthropology.

TB: The nervous systems of social groups?

GL: Yeah. A friend of mine is writing a book on the social interactions of people based on brain research and how the way we interact with other people is affected by the development of our brains in terms of how the synapses and neurons work. You know, like how married couples influence each other just on a neurological level. What I’m interested in is what happens when you take that to the next level. How do the social institutions reflect the neural activity of the individuals. But that’s an outgrowth of how, in the case of “Star Wars,” I’ve taken psychological motifs from 4,000-year-old stories and put them into a modern vernacular. The reason they worked then is that they were told verbally over and over and over and handed down from father to son. Because they were tested by an audience for thousands of years, they have a certain emotional integrity to them, and you can take those little modules and stick them into a story as they are. They work well because emotionally we have not shifted all that much in the last 4,000 years, whereas intellectually we have.

TB: Are you saying that motifs like the lone hero coming to grips with his father are encoded into our cultural DNA?

GL: I see mythology as a kind of archeological psychology, in which you take psychological fossils that sit in our brain and test to see if they’re still working.

TB: Does your penchant for painting detailed pictures of entire societies come from these interests?

GL: Yes. Also, I love history, so while the psychological basis of “Star Wars” is mythological, the political and social bases are historical. I like to take things and strip them down, then use the model and build a different story on it. You can put in a motif of Saturday-afternoon serials to make it relevant to kids of today, but the political situation of the Empire and the Republic — that’s a scenario that’s been played out thousands of times over the years and that never seems to change much.

I had an interesting discussion when I was doing publicity in Europe for the final “Star Wars” movie. I was sitting around with a dozen reporters, and the Russian correspondents all thought the film was about Russian politics, and the Americans all thought it was about Bush. And I said, “Well, it’s really based on Rome. And on the French Revolution and Bonaparte.” It’s shocking that these things get repeated through history. The same mistakes get made and the tension between democracy and tyranny is always the same. And we haven’t figured out any way around it.

Uit een interview met James Cameron (in zijn serie Story of Science Fiction, 2018), waarin George Lucas enkele beweringen doet die waarschijnlijk “schandalig” klinken in de oren van sommigen: de “goede” Jedi uit de Star Wars filmsaga worden vergeleken met “terroristen”. Lucas praat in dat verband over de Viet Cong, terwijl Cameron Moedjahedin vermeldt. Hun dialoog verwijst met andere woorden naar de onderliggende gelijkenissen tussen tegenstanders in wat René Girard “mimetische rivaliteit” zou noemen (rivaliteit gebaseerd op imitatie):

“Het uiteindelijke idee was om een verhaal over redding te creëren, om te laten zien hoe de schurk eigenlijk de held is.” – George Lucas, in een interview naar aanleiding van AFI Life Achievement Award:

 

 

STAR WARS BETWEEN MYTH AND GOSPEL

“The original idea was a story, ultimately of salvation, of revealing that the villain is actually the hero.” – George Lucas, in an interview on the occasion of the AFI Life Achievement Award.

The goal of the following video essay is to highlight the difference between Joseph Campbell’s reading of myths and René Girard’s reading of myths, as well as their different understanding of the Gospel.

Joseph Campbell (1904-1987) is inspired by Carl Gustav Jung (1875-1961), among others. He understands the Gospel as one more example of a myth. According to him, myths are essentially about a dying and resurrecting “monstrous hero-god”, whose necessary and inevitable violent sacrifice establishes an ever provisional peace and order. Moreover, Joseph Campbell believes that such hero myths exemplify inescapable dynamics working in human life and culture, at an individual as well as a collective level.

René Girard (1923-2015), on the other hand, understands the Gospel as a radical criticism of the violent sacrificial structure that is justified by traditional hero myths. The Gospel takes the universal mythological pattern, only to uncover from within its dependency on the lie of the scapegoat mechanism. In contrast to Joseph Campbell, René Girard shows how the Gospel undermines the idea of violence as an inevitable “transcendent” force that governs human culture. The Gospel shows that violence is human, not divine.

The way the following video essay highlights the similarities and differences between Joseph Campbell and René Girard, is by analyzing the first six episodes of the Star Wars movie saga. As is well-known, Star Wars creator George Lucas was heavily inspired by his eventual mentor Joseph Campbell in the final conception of the Star Wars story.

Understood as a “mythological tragedy”, it will become clear that Star Wars revolves around the similarities and radical differences between Myth and Gospel, between the Sacrifice of the Mythological Hero and the Sacrifice of Christ.

Joseph Campbell and René Girard both turn out to be indispensable, brilliant guides in uncovering “the magic of myth”. 

Watch the video below (or click to watch a pdf of the video here):

Star Wars

To conclude, here are some excerpts from interviews with George Lucas where he exposes some of the ideas that formed the background for Star Wars:

From an interview with Ty Burr for The Boston Globe (25 October 2005):

GEORGE LUCAS: There’s absolutely no conflict between Darwinism and God’s design for the universe – if you believe that it’s God’s design. The problem for me is that I see a very big difference between the Bible and God. And the problem they’re getting into now is that they’re trying to understand intelligent design through the Bible, not through God. Our job is to find all the “intelligent design,” and figure out how He did everything, and I think that’s consistent with science.

All we’re doing in our own fumbly, bumbly, human way with our inadequate little brains is trying to figure out what He did. And once we figure it out, we say “Ooh, that’s great!” And then we just continue on. Will we ever figure out everything? I don’t know. There’ll always be that faith there that there’s something more to figure out.

TY BURR: When you’re in there creating the nitty-gritty of the “Star Wars” universe, figuring out how an inhabitant of a given planet might evolve a given way, do you feel like you’re playing god?

GL: Well, I started out in anthropology, so to me how society works, how people put themselves together and make things work, has always been a big interest. Which is where mythology comes from, where religion comes from, where social structure comes from. Why are these things created? Now we’re getting into more of the social sciences side of the things, but the biological side is starting to float into that. I’m looking forward to the evolution of neuro-anthropology, because I want to see our genes affect how we build our social systems, how we develop our belief systems in terms of our social beliefs and cultural beliefs. We’re at an exciting time.

TB: What’s neuro-anthropology? I’m not familiar with the term.

GL: It doesn’t exist. [laughs] It’s sort of an extension of neuropsychology, which does exist. But the next step is neuro-anthropology.

TB: The nervous systems of social groups?

GL: Yeah. A friend of mine is writing a book on the social interactions of people based on brain research and how the way we interact with other people is affected by the development of our brains in terms of how the synapses and neurons work. You know, like how married couples influence each other just on a neurological level. What I’m interested in is what happens when you take that to the next level. How do the social institutions reflect the neural activity of the individuals. But that’s an outgrowth of how, in the case of “Star Wars,” I’ve taken psychological motifs from 4,000-year-old stories and put them into a modern vernacular. The reason they worked then is that they were told verbally over and over and over and handed down from father to son. Because they were tested by an audience for thousands of years, they have a certain emotional integrity to them, and you can take those little modules and stick them into a story as they are. They work well because emotionally we have not shifted all that much in the last 4,000 years, whereas intellectually we have.

TB: Are you saying that motifs like the lone hero coming to grips with his father are encoded into our cultural DNA?

GL: I see mythology as a kind of archeological psychology, in which you take psychological fossils that sit in our brain and test to see if they’re still working.

TB: Does your penchant for painting detailed pictures of entire societies come from these interests?

GL: Yes. Also, I love history, so while the psychological basis of “Star Wars” is mythological, the political and social bases are historical. I like to take things and strip them down, then use the model and build a different story on it. You can put in a motif of Saturday-afternoon serials to make it relevant to kids of today, but the political situation of the Empire and the Republic — that’s a scenario that’s been played out thousands of times over the years and that never seems to change much.

I had an interesting discussion when I was doing publicity in Europe for the final “Star Wars” movie. I was sitting around with a dozen reporters, and the Russian correspondents all thought the film was about Russian politics, and the Americans all thought it was about Bush. And I said, “Well, it’s really based on Rome. And on the French Revolution and Bonaparte.” It’s shocking that these things get repeated through history. The same mistakes get made and the tension between democracy and tyranny is always the same. And we haven’t figured out any way around it.

From an interview with James Cameron (in his series Story of Science Fiction, 2018), wherein George Lucas makes some claims that might sound “scandalous” in some ears: the “good” Jedi of the Star Wars movie saga are compared to “terrorists”. Lucas talks about the Viet Cong, while Cameron even mentions the Mujaheddin. The dialogue, in other words, points to the underlying similarities between adverseries in what René Girard would call “mimetic rivalry” (rivalry based on imitation):

“The original idea was a story, ultimately of salvation, of revealing that the villain is actually the hero.” – George Lucas, in an interview on the occasion of the AFI Life Achievement Award:

 

Margaret Atwood meets René Girard in “The Handmaid’s Tale”

Rebecca Mead wrote an article for The New Yorker (April 17, 2017) on one of today’s most famous writers, Margaret Atwood, the Prophet of Dystopia. The article particularly focuses on Atwood’s dystopian novel The Handmaid’s Tale:The Handmaid's Tale (Cover)

In writing “The Handmaid’s Tale,” Atwood was scrupulous about including nothing that did not have a historical antecedent or a modern point of comparison. (She prefers that her future-fantasy books be labelled “speculative fiction” rather than “science fiction.” “Not because I don’t like Martians . . . they just don’t fall within my skill set,” she wrote in the introduction to “In Other Worlds: SF and the Human Imagination,” an essay collection that she published in 2011.) […]

With the novel, she intended not just to pose the essential question of dystopian fiction—”Could it happen here?”—but also to suggest ways that it had already happened, here or elsewhere.

As Mead’s article shows, the timeliness of The Handmaid’s Tale could very well rely on the novel’s depiction of women as typical scapegoats:

The U.S. in 2017 does not show immediate signs of becoming Gilead, Atwood’s imagined theocratic American republic. President Trump is not an adherent of traditional family values; he is a serial divorcer. He is not known to be a man of religious faith; his Sundays are spent on the golf course.

What does feel familiar in “The Handmaid’s Tale” is the blunt misogyny of the society that Atwood portrays, and which Trump’s vocal repudiation of “political correctness” has loosed into common parlance today. Trump’s vilification of Hillary Clinton, Atwood believes, is more explicable when seen through the lens of the Puritan witch-hunts. “You can find Web sites that say Hillary was actually a Satanist with demonic powers,” she said. “It is so seventeenth-century that you can hardly believe it. It’s right out of the subconscious—just lying there, waiting to be applied to people.” The legacy of witch-hunting, and the sense of shame that it engendered, Atwood suggests, is an enduring American blight. “Only one of the judges ever apologized for the witch trials, and only one of the accusers ever apologized,” she said. Whenever tyranny is exercised, Atwood warns, it is wise to ask, “Cui bono?” Who profits by it? Even when those who survived the accusations levelled against them were later exonerated, only meagre reparations were made. “One of the keys to America is that your neighbor may be a Communist, a serial killer, or in league with satanic forces,” Atwood said. “You really don’t trust your fellow-citizens very much.”

 

In 2006 Margaret Atwood was interviewed by Bill Moyers for his Faith & Reason series. Talking about her novel The Handmaid’s Tale, Atwood already expressed the idea contained in the above mentioned interview, an idea that could have come straight from the work of René Girard. Here are some transcribed quotes from Margaret Atwood during her interview with Bill Moyers:

Quote 1:

“[The Handmaid’s Tale] is a blueprint of the kind of thing that human beings do when they’re put under a certain sort of pressure. And I made it a rule for the writing of this book that I would not put anything into it that human societies have not already done.”

Quote 2:

Salem Witch Trial Bridget Bishop HangedThe Salem witchcraft trial is in my opinion one of the foundation events of American history. And it was an event where you can call it a clash between mythology and politics if you like. Because it depended very much on a belief in the invisible world. Cotton Mather, who was a very prominent divine at the time, wrote a book called The Wonders of the Invisible World, which was all about the behavior of witches.

Bridget Bishop TombstoneAnd the devil. And this is what people believed. They weren’t being hypocrites when they did these things. They were actually scared of witchcraft and the devil. And they believed that the devil could work his way into their community through witches, so it was serious business. But it was also a hysteria. The surprise to me has been all of the stuff I learned long ago. I thought, ‘Nobody’s going to be interested in this again. You know what good is knowing 17th-century theology ever going to be to me? Or anybody else. Surely nobody’s interested.’ And now suddenly it’s all come back. Because things do go around in cycles.”

Quote 3:

“I think the Salem witchcraft trial is the kind of event that replays itself throughout history when cultures come under stress. When societies come under stress these kinds of things happen. People start looking around for essentially human sacrifices. They start looking around for somebody they can blame. And they feel if only they can demolish that person, then everything’s going to be okay. And it’s of course never true, but there are these periods in history. If things aren’t going well, it must be the Communists. Let’s have Joe McCarthy. You know things aren’t going well. It must be them liberals. Whoever it may be.”

In the words of René Girard (from The Scapegoat – thanks to Brandon J. Brown for providing the quote): “Ultimately, the persecutors always convince themselves that a small number of people, or even a single individual, despite his relative weakness, is extremely harmful to the whole of society. The stereotypical accusation justifies and facilitates this belief by ostensibly acting the role of mediator.”

And here’s one last quote from Margaret Atwood on mimetic rivalry:

“What has amazed me is the theocracy that I’ve put in Handmaid’s Tale never calls itself Christian. And in fact it never says anything about Christianity whatsoever. Its slogans, etc., etc., are all from the Old Testament. So what has amazed me was the rapidity with which a number of Christians put up their hands and said, “This is an insult to us.” What did it mean? It meant they hadn’t read the book. You know they hadn’t read the book.

Because in the book the regime does what all such [totalitarian] regimes immediately do. It eliminates the opposition. The Bolsheviks got rid of their nearest ideological neighbors, the Mensheviks, as soon as they had the power. They killed the lot. You know? Too close to them. They got rid of any other socialists. They wanted to be the only true church brand of socialists. So any theocracy in this country would immediately eliminate all other competing religions if they could. So the Quakers in my book have gone underground.”

For more on women as scapegoats, the gradual Biblical revelation of the scapegoat mechanism and the so-called mimetic theory of René Girard, suggested reading includes:

“The Devils Are Come Down Upon Us”: Myth, History and the Witch as Scapegoat (by Martha J. Reineke)

Pleasantville and Biblical Feminism

A Woman’s Uncanny Valley

Temptresses

The Handmaid's Tale Art Installation (Paula Scher and Abbott Miller)

Here are some highlights from Martha Reineke’s above mentioned brilliant article “The Devils Are Come Down Upon Us: Myth, History and the Witch as Scapegoat:

When we ask of a woman accused of witchcraft, “Was she who her accuser said she was?” and, by appeal to analyses such as those reviewed in this essay, gather evidence, put her on trial again, and pronounce her innocent, we play a strange game with truth. We say that the accuser, speaking as he did about demons, diabolic contagion, and the witch’s pact, was unaware of what he was doing: he was frustrated by changing marriage patterns, confused by economic instability, angered by plague and famine, and embattled over claims to political turf. Angered, frustrated, confused, and embattled, he picked out an innocent woman and killed her. What we do not say in all of this language is that this man was a persecutor. The reason we do not say this is that the language of witch persecution had only one home: sacred myth. If we alter the language of witch persecution, severing it from its roots in myth in order to render its meaning in other terms, we will never unpack the meaning of the word “scapegoat.”

[…]

Two stories highlight René Girard’s analysis of the stereotypes of persecution. In one story a Jewish woman is depicted contemplating two pigs to whom she has just given birth. In another story, a woman has intercourse with a dog and gives birth to six puppies. Her tribe banishes her and she is forced to hunt for her own food. The first story is from a 1575 German text describing the Jewish proclivity for witchcraft. The second is from a myth of the Dogrib people. Each story bears the marks of the stereotypes of persecution. The background for each, explicit in the former and implicit in the latter, is crisis. The women flaunt cultural distinctions, engaging in bestiality. Because they are women, they bear essential victim marks. Moreover, they fail to differ as they should from others, inviting the scapegoat mechanism. That lack of difference is implicit in the former story of the Jewish woman and explicit in the Dogrib myth, which tells us that the puppy children are really human, having the ability to remove their fur coats at will and reenter the world of human society.

With these examples, we begin to see that lines separating history and myth are arbitrary in stories of persecution. The structure of persecution is indifferent to such categorical distinctions, for the Dogrib and the author of the 1575 German text are telling the same story. Yet we want to read them differently. We want to deny the mythic meaning of the story from Germany and translate its meaning, following rules of witchcraft interpretation represented by scholars such as Midelfort, Klaits, and Larner.

[…]

The key dynamic of the witches’ ordeal is not “brainwashing,” but “ritual.” And the end to be achieved is not psychological catharsis or successful thought reform, but the expiation of sin and the restoration of cosmic order.

This mythic model accounts best for an accuser’s confidence in the truthfulness of his victim’s confession. How could he believe that the witch had real power, that all initiative came from her, that she alone was responsible for the cure as she was for the sickness in the society? Proper neither to political ideology nor to psychological thought control, the logic of his discourse expressed the sacred and appealed to a pattern of causality proper to it: expiatory powers had to cross the threshold of death, and only that which was transcendent and supernatural could cross that line. The witch had to be made to appeal to powers beyond herself if, at her death, those powers were to live on after her. The woman accused of witchcraft had to be tortured and killed because only those actions followed the trail of death and summoned the transcendent powers of good to do battle with the powers of evil, so that sin could be vanquished and godly order reign again.

[…]

If we resist the mythic reading of the witch craze, the persecutors cease to be persecutors. If the persecutors were not persecutors, then the women whose innocence we wish to proclaim were not victims. We must read the tales of persecution through the eyes of the persecutors because in their eyes alone lies the full structure of persecution undisguised.

We will not save the victims of the witch craze by snatching them from the grip of history to put them on trial again and to declare them the innocent victims of economic unrest, political change, or psychological manipulation. Rather we will save them by putting their persecutors on trial. Such a trial will be as much or more the task of the theologian as of the historian or sociologist, for the primary texts of human sacrifice are religious texts whose myths plumb the human spirit at its innermost depths. To truly challenge the persecutors we must challenge them there, on their own turf. Only then will we be able to name the myth that has fueled their violence and to free the victims from the place of their incarceration. Only then will we know enough about the persecutor — his motives and his weapons — to condemn him. We must turn to myth if we are to grasp the persecutory structure at its roots and break its power.

If we are to protect victims of scapegoating we must examine why the religions of the West and, in particular, Christianity, have been religions of sacrifice. We must find out why humans live by myths of persecution, and we must seek alternate myths to live by that can account for crisis, anomie, and angst in human life without need for the expiatory sacrifice. Vigilance is required to protect victims: past and potential. But we practice vigilance on behalf of victims only by turning toward the persecutors and the myths by which they live, seeking them out wherever they may be. Ironically, faithfulness to history is possible only if we embrace myth.

[…]

In a movement directly opposed to that taken by the physicians who viewed the new theory of the plague as part of a persecutory myth, and sought real causes elsewhere, we deny to the witch craze its mythic elements, confident in the truths offered by the social sciences. Both we and the medieval physicians have denied myth in order to make room for truth. The medieval physicians got it backwards. Have we?

My confidence in the adequacy of the discourse of the social sciences to the phenomenon of witch hunting has been profoundly challenged by Girard, who writes that, “if our ancestors had thought in the same mode as do today’s masters, they would never have put an end to the witch trials.”  Challenged by his vision, I believe increasingly that, only if feminist scholars look at the mythic investment humans have in the scapegoat, will we be able to come to terms with the terrors of persecution and recount our foresisters’ stories in memoriam.

Even so, when we work to redeem the past on behalf of a future freed from terror, we must wonder whether, in our own time, if humans have not lost the capacity to create scapegoats, we may have lost the capacity to recognize that a scapegoat who has no expiatory powers is no scapegoat. Unless we can confront that problem directly, and take its lessons to heart, the risk of new witch hunts remains high, for we continue to live in a society that searches for scapegoats and lives by the scapegoat myth, even as its capacity to recognize myth fades from memory. The tragedy of this cultural amnesia may be not only that our society can recognize everyone’s scapegoats but its own. The tragedy may be also that, no longer at home in a mythic universe, yet still in need of scapegoats, those who live in the modern age, more than those of the past, may seek them in evermore virulent ways.

 

Godsdienstonderwijs 2.0

HET VERHAAL VAN PETRUS

(NAAR MT 26)

Petrus was net verhuisd. Toch voelde hij zich vrij zelfzeker op zijn nieuwe school omdat hij ten minste een van zijn medescholieren al kende: een jongen genaamd Jezus. Petrus realiseerde zich echter niet dat Jezus hevig gepest werd door sommige van Petrus zijn nieuwe klasgenoten, hoewel Jezus tot een andere klas behoorde. Toen Petrus eenmaal begreep hoe de vork in de steel zat, nam hij een “wijze” beslissing om zijn ANGST voor sociale uitsluiting te bezweren: om de waardering van zijn nieuwe klasgenoten te verkrijgen, nam hij afstand van Jezus. Petrus deed alsof hij Jezus helemaal niet zo goed kende. Het bezorgde Petrus de EER van een goede reputatie in de wereld van zijn klasgenoten (klik voor Matteüs 26, 69-74a). Door het spel van de groep mee te spelen en zich niet met Jezus bezig te houden, kreeg Petrus controle en MACHT over de nieuwe situatie waarin hij zich bevond. Gaandeweg verwierf hij zekerheid over zijn positie binnen de groep. Na enkele weken voelde Petrus zich helemaal comfortabel op zijn nieuwe school. Hij ervoer veel GENOT in aanwezigheid van zijn nieuwe vrienden en hij verdronk in de WEELDE van hun rijkeluisfeestjes. Het feit dat zijn vrienden niet hem aanvaardden maar alleen het imago waaraan hij trachtte te voldoen, deerde hem niet al te erg. Zelfverloochening leek helemaal geen dramatische “verkoop van je ziel” als je in ruil daarvoor een wereld van eer, macht, genot en weelde won (klik voor Marcus 8, 35-36). Waarom zou je jezelf respecteren als de beloningen voor een gebrek aan zelfrespect zo goed voelden?

Om een lang verhaal kort te maken: Petrus genoot met volle teugen van zijn leven totdat hij op een dag Jezus opnieuw tegen het lijf liep. Die was in elkaar geslagen door enkele van Petrus’ klasgenoten. Vanaf die dag nam Petrus een beslissing die “dwaas” zou hebben geklonken in de oren van zijn vrienden en van zijn vroegere zelf (klik voor 1 Kor 1, 20b-29). Geconfronteerd met het slachtoffer van de wereld waarvan hij deel had uitgemaakt, besloot Petrus zijn leven niet langer te laten definiëren door het streven naar eer, macht, genot en weelde (klik voor Mt 5, 1-11). Zijn hele identiteit werd getransformeerd door de liefde voor de vijand van de groep waartoe hij behoorde (klik voor 1 Joh 4, 16b). De angst voor “sociale afstraffing” en om “dood” te zijn voor zijn klasgenoten veranderde in een vrees voor de “moord” op anderen (klik voor 1 Joh 4, 17b-18). Petrus beschouwde eer en genot niet langer als doelen op zich, maar als mogelijke gevolgen van een leven in liefde. Als partij kiezen voor de gemarginaliseerde ander hem ONEERVOL maakte in de ogen van sommige van zijn klasgenoten, dan was dat maar zo. Hij was bereid om daarover te discussiëren. Petrus verkoos niet-gewelddadig conflict in zijn eigen “huis” boven de gewelddadige vrede en eenheid die parasiteerde op een gemeenschappelijke externe vijand (klik voor Matteüs 10, 34-36). Hij wou geen vrede die gebaseerd was op uitsluiting. Hij verlangde een ander soort vrede die niet op offers was gebaseerd (klik voor Johannes 14, 27).

Het goede willen voor iemand die meer dan genoeg redenen heeft om je te haten, levert GEEN GENOT op. Het voelt op zijn zachtst gezegd onwennig aan, maar dat hield Petrus niet tegen. De LIEFDE die hij had ontdekt en die de basis werd voor zijn leven, was niet afhankelijk van enig mogelijk resultaat. Petrus zou anderen liefhebben, zelfs als bijvoorbeeld hun afscheid, hun lijden of hun dood hem verdriet zou doen. En zelfs als anderen zijn liefde niet met liefde beantwoordden. Onafhankelijk van gelijk welk resultaat kan de liefde die Petrus draagt op een paradoxale manier almachtig worden genoemd. Ook als zijn klasgenoten en hun wereld hem zouden haten (klik voor 1 Joh 3, 13-14), zou Petrus niet ophouden om zich kwetsbaar en zelfs MACHTELOOS op te stellen vanuit het perspectief van die wereld (klik voor Johannes 15, 19). Als hij al een machtspositie zou aanvaarden, dan zou hij dat niet langer doen om anderen te domineren maar dan zou hij die macht gebruiken als een middel om anderen te dienen (klik voor Lucas 22, 24-27). Op dezelfde manier zou Petrus ook niet langer weelde nastreven als een doel op zich, maar opnieuw als een middel om anderen te dienen. In ieder geval zou zijn geest ARM aan zorgen zijn inzake zijn bezittingen.

Als Petrus zich al zorgen maakte en zich schuldig voelde, dan was het niet langer omdat hij misschien niet aan de verwachtingen van de wereld van zijn klasgenoten beantwoordde, maar omdat de liefde hem had geopenbaard hoe hij anderen had gekwetst. Petrus was niet voor of tegen de sociale regels en wetten die heersten (klik voor Matteüs 5, 17), maar terwijl hij vroeger voor of tegen regels was om ergens aanzien te verwerven, stelde hij zich nu de vraag op welke manier de regels het best de doelen van een liefdevolle gerechtigheid dienden (klik voor Marcus 2, 23-28). Met andere woorden, de geest van de wet werd voor Petrus belangrijker dan de letter van de wet (zie Paulus alsook Marcus 12, 29-31). De liefde bevrijdde Petrus van het verslavend verlangen naar erkenning. Liefde werd zijn “Schepper”: de identiteit van Petrus hing niet langer af van zijn positie in een door mensen gecreëerde sociale omgeving, maar van een liefde die, als een frisse wind wars van de bekommernissen om eer, macht, genot en weelde, relaties aanknoopte met al wie en wat zogezegd “geen betekenis” had (klik voor Johannes 3, 8 en voor 1 Kor 1, 20b-29). Door partij te kiezen voor Jezus en het gemarginaliseerde slachtoffer van om het even welke groep, verloor Petrus een onwaarachtig leven in functie van eer, macht, genot en weelde, en redde hij uiteindelijk zijn zelfrespect (klik voor Marcus 8, 35-36). De keuze voor liefde, voor het beminnen van de ander (wat in het evangelie onder andere wordt uitgedrukt met de termen “koninkrijk van God en zijn gerechtigheid”) heeft als gevolg dat Petrus zichzelf bemint (klik voor Matteüs 6, 33-34).

[Vergelijk Mt 6, 19-34 met volgend fragment uit de hindoeïstische Bhagavad-Gita: “Je hebt recht te werken, maar alleen omwille van het werk. Je hebt geen recht op de vruchten van het werk. Het verlangen naar de vruchten van het werk mag nooit je motief om te werken zijn. Maar geef ook nooit toe aan luiheid. Verricht elke daad met je hart gericht op de Allerhoogste Heer (het Brahman). Wijs gehechtheid aan de vruchten af. Wees gelijkmoedig in succes en mislukking; want deze gelijkmoedigheid wordt bedoeld met yoga. Werk dat wordt gedaan met bezorgdheid om de resultaten is veruit inferieur aan het werk dat wordt gedaan zonder die bezorgdheid, in de kalme staat van overgave. Zoek toevlucht in de kennis van Brahman. Zij die eerzuchtig voor resultaten werken, zijn beklagenswaardig.”]

Het verhaal van Petrus eindigt, kortom, met een Petrus die weigert om nog langer deel te nemen aan een wereld die is gebaseerd op offers. De liefde heeft Petrus de waarheid omtrent zichzelf doen ontdekken: hij is een vervolger geweest, iemand die zijn medemens kwaad doet. Gehoorzamend aan die liefde wordt Petrus, paradoxaal genoeg, vrij van de “duistere machten en krachten” die vaak deze wereld beheersen. Omdat hij niet langer in de ban is van de duistere gehechtheid aan eer, macht, genot en weelde, is Petrus ook niet langer dood voor zichzelf en anderen (klik voor 1 Joh 3, 13-14).

Wie het opneemt voor wie wordt gepest, loopt evenwel het gevaar om zelf ook te worden gepest. Petrus weigert de “afgodendienst van het sociale succes” en weigert aldus iedere vorm van “zelfkruisiging” (hij zet geen “masker” op om populair te zijn), maar loopt daardoor ook het gevaar dat hij zal “gekruisigd worden”. Natuurlijk hoopt hij dat de wereld in staat is om te kiezen voor “barmhartigheid en geen offers” (klik voor Matteüs 9, 13), alleen weet hij niet op voorhand of de wereld die keuze zal maken. Wie niet buigt voor het bedrieglijke, vernietigende verlangen naar totale controle (“de almachtige god die alle touwtjes in handen heeft”), maar wel leeft vanuit een God die liefde is, kan anderen redden maar zichzelf niet (klik voor Matteüs 27, 39-44). Als je het opneemt voor wie wordt gepest, leg je je lot immers in handen van anderen die zich al dan niet tot “de liefde” zullen bekeren. Voor hetzelfde geld word je ook gepest. Als er dan toch nog sprake is van “almacht” in deze context, dan ligt ze in het feit dat je zelfrespect niet afhangt van het respect dat je al dan niet van anderen ontvangt (zelfs als die ander een “god” zou zijn). De narcist is afhankelijk van de erkenning die hij van andere mensen krijgt voor een onwaarachtig zelfbeeld. De mens die zich door de goddelijke liefde gedragen weet, kan de realiteit van en omtrent zichzelf en anderen op een completere manier beleven.

HET VERHAAL VAN MARIA

Het verhaal van Petrus doet denken aan het verhaal van Maria. Maria was het slachtoffer van een verkrachting waardoor ze zwanger werd. Haar familie had haar gedwongen om met haar “vriend(-verkrachter)” Saul te huwen. Ze werd vaak geslagen door haar echtgenoot. Hij slaagde er bovendien in om haar een schuldgevoel te geven over dat geweld, alsof ze de slagen “verdiende”. In werkelijkheid was Maria een zondebok: ze werd beschuldigd van zaken waarvoor ze niet verantwoordelijk was. Jammer genoeg duurde het jaren vooraleer Maria zich realiseerde hoezeer ze door Saul en haar familie was gemanipuleerd.

Jarenlang leefde Maria in ANGST. Ze dwong zichzelf om iemand te zijn die waardering zou krijgen van haar echtgenoot, en geen slagen. Daarin lag haar EER, dacht ze. Terwijl ze MACHT probeerde te verwerven over het gedrag van haar man verloor ze zichzelf echter meer en meer. Ze jaagde werkelijk een illusie na in haar pogingen om GENOT in haar gezinsleven te vinden. Daarbovenop maakte ze zich zorgen over het verlies van WEELDE als haar echtgenoot haar zou verlaten. Ze vreesde dat ze de eindjes niet aan elkaar zou kunnen knopen als ze er alleen zou voor staan. Alleen toen Saul ook hun zoon Stephanus in elkaar begon te slaan, herwon ze haar zelfrespect: de liefde voor het slachtoffer van de situatie waarvan ze deel uitmaakte, opende haar ogen voor de waarheid dat ze de ene na de andere illusie had nagejaagd, en bevrijdde haar van de verslavende gehechtheid aan eer, macht, genot en weelde.

Zowel Petrus als Maria keerden zich af van een leven in functie van een imago dat waardering moest opleveren. Petrus verheerlijkte zichzelf niet langer. Hij deed afstand van zijn superioriteitsgevoel. Daardoor kreeg hij waarachtig respect voor zichzelf en keek hij niet langer neer op anderen (onder wie Jezus). Maria verheerlijkte haar echtgenoot niet langer, waardoor ze zich bevrijdde van een minderwaardigheidscomplex en ook zij meer respect kreeg voor zichzelf. Het herwonnen zelfrespect leidde bij beiden tot meer respect voor (onderdrukte) anderen. Anderen werden niet langer benaderd als middelen die het onrealistisch zelfbeeld van Petrus en Maria moesten bevestigen, maar als doelen op zich.

Zowel het verhaal van Petrus als van Maria openbaart de bekering tot een levenswijze waarop de christelijke traditie in essentie doelt.

EEN SAMENVATTING:

(klik hier voor pdf van het overzicht, en klik hier voor pdf inzake zaligsprekingen en voor post over zaligsprekingen en religieuze geloftes)

AGAPE LIEFDE

 

Zie ook, naar aanleiding van de discussie over de toekomst van de levensbeschouwelijke vakken in België: Pamflet Godsdienst met of zonder LEF? (pdf van lange versie) en Pamflet Godsdienst met of zonder LEF? (pdf van korte versie).

KLIK HIER OM HET PAMFLET INZAKE DE TOEKOMST VAN ONAFHANKELIJK LEVENSBESCHOUWELIJK ONDERWIJS TE TEKENEN.

Voor meer over de discussie omtrent het pamflet: klik hier.

Uit het bovenstaande moet alleszins blijken dat het hedendaagse godsdienstonderwijs in Vlaanderen voldoet aan een aantal essentiële didactische en pedagogische vereisten:

Toegankelijk voor alle leerlingen? Check.

Betrokken op het concrete en actuele leven? Check.

Vertrekkend van Bijbelteksten die aanzetten tot kritische reflectie? Check.

Rationeel en wetenschappelijk verantwoord? Check.

In open dialoog met andere (niet-)godsdienstige levensbeschouwingen? Check.

Kortom, de godsdienstles dient vandaag meer dan ooit de pedagogie van een spirituele (zelfkritische en relationele) levenshouding en levert in die zin een essentiële bijdrage aan een betrokken, verantwoordelijk burgerschap.

Zijn al mijn leerlingen in staat om de “evangelische paradox” te begrijpen? Zijn ze, met andere woorden, in staat om inzicht te verwerven in de kern van een christelijke levenswijze (ook als ze hun leven op een andere manier wensen vorm te geven)? Het antwoord op die vragen is ondubbelzinnig “ja”.

Zijn al mijn leerlingen in staat om de antropologische, psychosociale, historische en filosofische implicaties van die “evangelische paradox” voldoende adequaat te doordenken? Het antwoord op die vraag is onvermijdelijk “nee”, maar tussen de basis en de verdere uitweidingen ligt de boeiende taak van de lesgever die – zo goed en zo kwaad als het kan – tracht te “diversifiëren”.

In ieder geval vat het bovenstaande het “minimum” van mijn godsdienstlessen samen. Ieder moet maar voor zichzelf uitmaken in hoeverre dat “aanstootgevend” of “indoctrinerend” zou zijn.

 

A New Atheist and a Fundamentalist Walk into a Bar

January 8, 4042 (the future)

A so-called new atheist and a fundamentalist walk into a bar discussing a passage from the fundamentalist’s new Bible on “Richard Dawkins, the one and only true Messiah, who lived about 2000 years ago (at the dawn of the 20th century)”.

Richard Dawkins, the Enlightened One sent by God, had been severely persecuted during his lifetime by “the unenlightened peoples of the world”, but eventually his Spirit lived on. The story of his life had been written down by some of his later followers. None of them, however, had known Dawkins personally. They were all dependent on what eye witnesses had told them. No accounts by Dawkins himself or his immediate followers, the first Dawkinsians, were known.

Richard Dawkins Cult

Fundamentalist Dawkinsian: “It says here that he navigated many dangerous waters in his lifetime. So he was a skipper. This Book comes from God, so I know this claim to be true!”

New Atheist: “Archaeological research reveals that the very first manuscripts of your so-called Holy Book originated in the middle of the desert, among a group of so-called second generation followers of Richard Dawkins. Today researchers generally assume that the movement around Dawkins and the supposed Dawkins himself barely saw any waters at all. So that claim about “navigating many dangerous waters” and Dawkins being a skipper is just bollocks! Moreover, many elements of the stories around Dawkins are present in stories about famous figures of the time as well, like that Moses guy. Some of those celebrities are even completely fictional characters, like Bart Simpson. The story about Richard Dawkins seems assembled from other stories. So if Richard Dawkins ever existed at all remains to be seen!”

Fundamentalist Dawkinsian: “God’s Holy Book contains the true knowledge and science, He can’t be lying. It would be against God’s very own nature to deceive us! You’re an arrogant sinner not to accept the divine truth!”

New Atheist: “Go on then, you idiotic arrogant Dawkinstard, trust those ridiculous revelations! I’ll go with real scientific evidence, though!”

Richard Dawkins The Atheist Evangelist.jpg

In comes a Dawkinsian Biblical scholar.

Dawkinsian Biblical Scholar: “Hey you guys, 2000 years ago that expression in that context meant that Dawkins encountered many complicated situations during his lifetime. So it is a metaphorical way to express something about a historical experience. Your whole discussion about whether or not Dawkins was a skipper is off-topic. That’s what the science of historical critical research tells us. The writers used the idiom of their time and the stories people already knew.”

Fundamentalist Dawkinsian: “You’re not a true believer, you sinful corrupted traitor! You’re heir to the Catholidical Church of Dawkins, which is the Church of the Devil!”

New Atheist: “You’re a rationalizing apologist, stupid enough to waste your time on fairy tale nonsense. No one read the Bible that way at the time!”

In comes an atheist Biblical scholar.

Atheist Biblical scholar: “I must say my colleague, the Dawkinsian Biblical scholar, is right. He presents the scholarly consensus.”

Fundamentalist Dawkinsian: “You’re a sinner too, you arrogant know-it-all!”

New Atheist: “Well you’re kind of an arrogant prick to claim the truth, you corrupted pseudo-scientist! Of course you defend the scholarly consensus, your career depends on it!”

Ban AtheismAfter which the fundamentalist Dawkinsian and the new atheistBan Religion continued their mimetic battle. It gave meaning to their lives as it provided them with a sense of superiority over their “stupid, stubborn and evil enemies”. However, as mimetic doubles they eventually became each other’s idiots, hurling similar insults back and forth. It seems every human being becomes that idiot from time to time. They accused each other of being the source of many evils in the world, and therefore saw themselves justified to promote politics that would eliminate the other’s world view.

The Dawkinsian and atheist Biblical scholar, on the other hand, went for a beer together. Or so the story goes…

Mimetic Doubles Fundamentalism and New Atheism