Leerlingen en hun stille revolte

(LEES HET BIJGEVOEGDE ARTIKEL – klik op Kanttekeningen bij een ideologisch atheïsme)

Gisteren, dinsdag 29 maart A.D. 2011, mocht ik als godsdienstleraar deelgenoot zijn van een deugddoend, inspirerend en hoopgevend gebeuren. Sinds kort komen enkele leerlingen van onze school, uit het laatste jaar van de humaniora, om de twee weken samen om van gedachten te wisselen over een vooraf gelezen, korte filosofische tekst. We bespraken, gisteren op onze tweede bijeenkomst in het licht van een eerste lentezon en op het nog bedauwde gras in het stadspark van Aalst, een tekst van de Duitse filosoof Max Scheler (1874-1928).

Grote denkers laten steeds een glimp zien van de potentieel humaniserende kunst van het filosofische vragen. Bij Max Scheler is dat niet anders. Het fragment uit zijn Der Formalismus in der Ethik und die materiale Wertethik, in een Nederlandse vertaling weliswaar, wees ons op het onherleidbare en ‘transcendente’ karakter van morele waarden. Tegelijk waarschuwde Scheler in zijn tekst voor de verleiding van een totalitarisme – waarbij ‘het goede’ onterecht vereenzelvigd wordt met een bepaald systeem, of zelfs met een bepaald persoon.

In de woorden van Scheler zelf: “Wanneer men de zedelijke waarden goed en kwaad bindt aan dingen buiten de wereld van de waarden, zoals bijv. aan een aanwijsbare lichamelijke of psychische toestand, of aan het lidmaatschap van een stand of een partij, dan spreekt men over ‘de goeden en gerechtigen’ als over een objectief definieerbare klasse. Op die wijze vervalt men steeds in een of andere vorm van farizeïsme. Het identificeert de dragers van ‘het goede’ en hun groepskenmerken met de waarde zelf van het goede, ja zelfs met het wezen van de waarde als zodanig ofschoon zij in feite enkel als dragers van de waarde fungeren. De uitspraak van Jezus: ‘Niemand is goed behalve God alleen’, is juist tegen ‘de goeden en gerechtigen’ gericht. Hij wil niet zeggen dat er geen enkel mens goed is, in de zin van: er bestaat niemand met goede eigenschappen. Hij wil enkel zeggen dat het goede zelf nooit kan bestaan in een begrippelijk bepaalbare eigenschap van een mens.”

Onze bijeenkomst gisteren motiveerde mij om een tekst te herwerken waar ik sinds vorige week aan schrijf. Naar aanleiding van het voorstel van Patrick Loobuyck om de confessionele keuzevakken op school te vervangen door één ‘neutraal’ vak levensbeschouwing, ben ik wat dieper gaan graven naar de vooronderstellingen van een bepaald atheïstisch discours. Ik denk dat in dergelijk discours de transcendente, onherleidbare, ‘oncontroleerbare’ en ‘niet zomaar in categorieën in te passen’ dimensie van de werkelijkheid vaak vergeten wordt. Als zodanig wordt dit discours dogmatisch en ideologisch.

Vandaag heerst vooral de neiging om alles te herleiden tot iets dat marktwaarde heeft. Niet alles is echter onmiddellijk nuttig, nodig, of ‘te managen’. Af en toe mag het verwijlen bij de onzekerheid van onze zekerheden ons, vanuit dit bewustzijn, op het spoor van een ‘belangeloos’ genieten zetten waarin de dankbaarheid heerst. De bijeenkomst van de leerlingen gisteren beschouw ik als een kleine, stille en vreedzame revolte tegen het vertoog in onze samenleving dat de stem van de reflectie vaak afdoet als ‘overbodig gezwets’, en dat alles wat niet direct efficiënt is gemakkelijk waardeloos acht. Een verdere uitwerking van het specifieke discours waarbij vraagtekens geplaatst worden, is te lezen in het bijgevoegde artikel – zie bovenaan deze post of klik hier de titel aan:

Kanttekeningen bij een ideologisch atheïsme.

Ik dank Ilias, Bert, Alexander, Freija, Jonas, Tijs, Matthias, Dries, Elly, Siemen, Astrid en Willem alleszins voor hun inspirerende impulsen.

4 comments

  1. Will Jensen · April 1, 2011

    U hoeft zich helemaal niet te excuseren omdat u opmerkingen plaatst bij mijn lezersbrief in De Standaard. Integendeel, ik verheug mij over elk beschaafd debat. Het heeft echter weinig zin om uw argumenten in detail te bespreken omdat u maar een deel van mijn brief hebt gelezen. Die werd namelijk ingekort door de redactie.

    Misschien kunnen we eens van gedachten wisselen na het verschijnen van ‘God of Noppes’ (uitgeverij Houtekiet). Dat boek legt de persoonlijke standpunten van een vrijmetselaar, een jood, een moslim, een paar christenen en een handvol ongelovigen naast elkaar. In twintig interviews komen – naast vele anderen – zowel Godfried Danneels als Etienne Vermeersch aan bod, beiden gerespecteerde vertegenwoordigers van hun strekking. In het laatste hoofdstuk geef ik mijn conclusies. Dat die weer voor enige controverse zullen zorgen, neem ik er graag bij.

    Mag ik u veel leesplezier wensen?

    Will Jensen
    willjensen@telenet.be

    Like

    • erik buys · April 1, 2011

      Dank voor uw reactie! Ik heb inderdaad alleen kunnen reageren op de brief zoals die door De Standaard gepubliceerd werd, en wellicht zullen enkele van uw standpunten genuanceerder zijn dan ze nu schijnen. In ieder geval kijk ik uit naar een verder gesprek van zodra ‘God of Noppes’ verschijnt. Uw uitnodiging dienaangaande neem ik graag aan. Ik vind het altijd boeiend om van gedachten te wisselen met iemand van wie ik de overtuiging en de argumenten ervoor nog niet ken. De standpunten van een Etienne Vermeersch zullen mij, vermoed ik, niet echt verrassen. Als het christelijk geloof is wat hij er zich bij voorstelt, zou ik ook ongelovig worden. Alleen herken ik mijn geloof niet echt in zijn beschrijving. Maar misschien zal hij mij verrassen in het nieuwe boek?

      Ik kijk vooral ook uit naar uw conclusies en zal het boek met graagte lezen.

      Met vriendelijke groeten,
      Erik Buys

      P.S.: Dit artikel werd meegezonden met de nieuwsbrief van Thomas, de website van de faculteit Godgeleerdheid van de KU Leuven.

      Like

  2. schrijfhuis · April 7, 2011

    Leuk om deze blog tegen te komen! Ik leer zelf voor Godsdienstleraar!

    Like

    • erik buys · April 7, 2011

      Hopelijk vind je een beetje je weg in het fascinerende, maar bovenal inspirerende landschap van ‘ons’ christelijk verhaal! Alvast veel vreugde toegewenst!

      Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s